საქართველოს რესპუბლიკის ცენტრალური სარეფერენდუმო კომისიისაგან

zviad gamsaxurdia1991 წლის 4 აპრილს გაიმართა კომისიის სხდომა, რომელზეც შეჯამდა საქართველოს რესპუბლიკის 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმის შედეგები.

სარეფერენდუმოდ გამოტანილი იყო შეკითხვა: „თანახმა ხართ თუ არა აღდგეს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე?”

ცენტრალურმა სარეფერენდუმო კომისიამ დაადგინა:

საქართველოს რესპუბლიკაში ამომრჩეველთა საერთო რიცხვი იყო. 3.672.403;

რეფერენდუმის მონაწილეთა რიცხვი იყო 3.334.286; რაც შეადგენს  ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 90,79%;

კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვი იყო 3.326.100ი, რაც შეადგენს ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 90,57%;

სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხის დადებითად გადაწყვეტის „დიახ” მომხრეთა რიცხვი იყო 3.295.493 რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 99,08%;

სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის „არა” მომხრეთა რიცხვი იყო 16.917; რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 0,51%;

ბათილად ცნობილი ბიულეტენების რაოდენობა იყო 13.690, რაც შეადგენს კენჭისყრის მონაწილეთა რიცხვის 0,41%;

„რეფერენდუმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის 26-მუხლის

შესაბამისად, სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხი მიღებულად ჩაითვალა.

* * *

აფხაზეთის ასს რესპუბლიკაში ამომრჩეველთა საერთო რიცხვი იყო 347175, რეფერენდუმში მონაწილეობა მიიღო 61,27%-მა, კენჭისყრის – 61,23%-მა, სარეფერენდუმოდ გამოტანილ საკითხის დადებითად გადაწყვეტას მხარი დაუჭირა კენჭისყრის მონაწილეთა 97,73%-მა (ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 59,84%), უარყოფითად გადაწყვტას – 1,42%-მა (ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 0,87%).

აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ამომრჩეველთა საერთო რიცხვი იყო 224.788, რეფერენდუმსა და კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო ამომრჩეველთა 96,64%-მა, სარეფერენდუმოდ გამოტანილი საკითხის დადებითად გადაწყვეტას მხარი დაუჭირა კენჭისყრის მონაწილეთა 97,67%-მა (ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 94,39%), უარყოფითად გადაწყვეტას – 1,42-მაი (ამომრჩეველთა საერთო რიცხვის 1,37%).

შენიშვნა: გუდაუთის რაიონის ადგილობრივმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა რეფერენდუმში მონაწილეობაზე, ამიტომ ვერც ამომრჩეველთა აღრიცხვა ჩატარდა. გუდაუთის რაიონის ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობად აღებულ იქნა 1990 წლის მარტის არჩევნებისათვის არსებული რაოდენობა – 36060. გაიხსნა მხოლოდ ერთი საარჩევნო უბანი – ახალსოფელში. შესაბამის საარჩევნო კომისიას უფლება მიეცა ამომრჩეველთა სიაში შეეტანა გუდაუთის რაიონის ყველა ამომრჩეველი, ვინც კი რეფერენდუმში მონაწილეობის სურვილს გამოთქვამდა. სიაში შეიტანეს 2931 ამომრჩეველი, გაიცა 2931 ბიულეტენი, რომელთაგან 1 ბათილად იქნა ცნობილი. სარეფერენდუმო კითხვას დადებითი პასუხი („დიახ“) გასცა 2928 ამომრჩეველმა, უარყოფითი („არა”) – ორმა.

ქ. ტყვარჩეში ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მაშინ გამოთქვა სურვილი რეფერენდუმის ჩატარებაზე. როდესაც საარჩევნო უბნებისა და კომისიების შექმნის ყველა ვადა ამოწურული იყო. ამიტომ ტყვარჩელის ამომრჩევლებს უფლება მიეცათ მონაწილეობა მიეღოთ კენჭისყრაში ქ. ოჩამჩირის წინასწარ განსაზღვრულ საარჩევნო უბანში, სადაც მისული ამომრჩეველი შეიტანეს ცალკე სიაში და კენჭისყრისათვის გამოყენებული იყო ცალკე ყუთი. სიაში შეიტანეს 1017 ამომრჩეველი, გაიცა 1017 ბიულეტენი. სარეფერენდუმო კითხვას დადებითი პასუხი („დიახ“) გასცა 1016 ამომრჩეველმა, უარყოფითი („არა“) – ერთმა. ტყვარჩელის ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობად აღებული იქნა 1990 წლის მარტის არჩევნებისათვის არსებული რაოდენობა – 12975.

ქ. ცხინვალში, ყორნისისა და ჯავის რაიონებში რეფერენდუმი არ ჩატარებულა, მაგრამ საქართველოს ამომრჩეველთა საერთო რიცხვში გათვალისწინებულ იქნა ამ რეგიონის ამომრჩეველთა რაოდენობა. ამომრჩეველთა რაოდენობად აღებულ იქნა 1990 წლის ოქტომბრის არჩევნებისათვის არსებული რაოდენობა: ყორნისის რაიონში – 6786, ჯავის რაიონში – 6526, ჯავის რაიონის 474 ამომრჩეველმა ხმა მისცა საჩხერეში და ყველამ დადებითად უპასუხა კითხვას, ამიტომ ზემოთ აღნიშნული რიცხვი 474-ით შემცირდა. ქ. ცხინვალში იმ დროისთვის აღწერილი იყო 26594 ამომრჩეველი. იმის გათვალისწინებით, რომ 1989 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით ცხინვალში ქართველთა რაოდენობა მთელი მოსახლეობის 16,1% იყო, ხოლო ამჟამად დატოვეს ქალაქი და შეხიზნულები არიან სხვაგან, ყ. ცხინვალში ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობად აღებულ იქნა 22312.

ცხინვალის რაიონში რეფერენდუმი ჩატარდა 7 სასოფლო საკრებულოს ტერიტორიაზე, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა იყო 11376, გაიცა 10182 ბიულეტენი, რომელთაგან 2 ბათილად იქნა ცნობილი. სარეფერენდუმო კითხვას დადებითი პასუხი („დიახ“) გასცა 10180 ამომრჩეველმა. რეფერენდუმი არ ჩატარებულა 3 საკრებულოს – გერის, ძარის და ხეთაგუროვის ტერიტორიებზე. გარდა ამისა, ბიყარისა და ღრომის სასოფლო საკრებულოების ტერიტორიაზე. რომელიც ოსებითაა დასახლებული. რეფერენდუმი ჩაატარა ღრომის საბჭოთა მეურნეობის თანამშრომელთა საერთო კრების მიერ არჩეულმა საუბნო სარეფერენდუმო კომისიამ. მის მიერ წარმოდგენილი ოქმის თანახმად, ღრომის საკრებულოს 329 ამომრჩევლიდან დადებითი პასუხი („დიახ“) გასცა 326 ამომრჩეველმა, უარყოფითი („არა“) – სამმა, ბიყარის საკრებულოს 283 ამომრჩევლიდან დადებითი პასუხი გასცა 281 ამომრჩეველმა, უარყოფითი – ორმა. მაგრამ იმის გამო, რომ ეს საუბნო სარეფერენდუმო კომისია კანონის მოთხოვნათა დაცვით არ იყო შექმნილი, ეს პასუხები საბოლოო შედეგებში არ იქნა გათვალისწინებული. საბოლოოდ, ამომრჩეველთა რაოდენობად რაიონში აღებული იქნა 15774 (1990 წლის ოქტომბრის მონაცემები), რეფკრენდუმისა და კენჭისყრის მონაწილეთა რაოდენობად კი – 10182.

* * *

ცენტრალური სარეფკრენდუმო კომისია იუწყება, რომ რეფერენდუმში მონაწილეობა ვერ მიიღო საარჩევნო უფლების მქონე საქართველოს ბევრმა მოქალაქემ, რომელთა ნაწილმა შეატყობინა კომისიას, რომ მხარს უჭერენ საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას. მათ შორის საქართველოს ფარგლებს გარეთ მყოფი 1509 ამომრჩეველი ყორნისის რაიონის ერთ-ერთი საკრებულოს 440 ამომრჩეველი. რომლებმაც ვერ შეძლეს ყორნისის რაიონიდან გამოსვლა, სულ 1798 ამომრჩველი.

გარდა ამისა, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას მხარი დაუჭირა მუხროვანის დასახლებაში №123/44 დაწესებულებაში თავისუფლებააღკვეთილმა სხვადასხვა ეროვნების 78 მოქალაქემ, რომელთაც არა აქვთ საარჩევნო უფლება და რომელთაც საკუთარი ინიციატივით ჩაატარეს ფარული კენჭისყრა თვითნაკეთი ბიულეტენებით.

საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას მხარი დაუჭირა აზარბაიჯანში მცხოვრებმა 391 ინგილომ. ჩრდილოეთ ოსეთში მცხოვებმა 784 ქართველმა, 458 ნალჩიკელმა, 1174 მოსკოველმა,  466 ლენინგრადელმა, 51 პიროვნებამ სხვადასხვა ქალაქიდან. ქართველმა და არაქართველმა, რომლებმაც იმედი გამოთქვეს, რომ საქართველოს მოქალაქის სტატუსის შემოღების შემდეგ მიიღებენ საქართველოს მოქალაქეობას.

საქართველოს რესპუბლიკის ცენტრალურ საარჩევნო კომისიას

საჩხერის ტერიტორიული საარჩევნო კომისია გაცნობებთ, რომ 1991 წლის 31 მარტის საჩხერის რაიონის სოფელ პერევისის საარჩევნო უბანში რეფერენდუმში ხმა მისცეს ჯავის რაიონის სოფელ ქარზმანიდან 235-მა, ტბეთიდან – 16-მა, ხოლო ხახიეთიდან, თედენეთიდან, სინაგურიდან. ჯავაბეთიდან 198-მა ამომრჩეველმა. აქედან ყველა ხმა დადებითი აღმოჩნდა.

საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე ბაზღარაძე

 

წყარო: გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“ 1991 წლის 5 აპრილი №67 გვ.1

დროებითი მთავრობის მოწოდება

პეტროგრადი. 27 მარტი. მოქალაქენო! დროებითმა მთვრობამ გაითვალისწინა რა საგარეო მდგომარეობა და თავისი მოვალეობა სამშობლოს წინაშე, გადასწყვიტა გულახდილათ უთხრას ხალხს ყოველივე სიმართლე. ყველასათვის ცხადია, რომ ძველმა მთავრობამ სახელმწიფოს თავდაცვის საქმე თავისი გამყიდველი მოქმედებით, სულ ერთიანათ არივ-დარია. ფინანსურსა და სასურსათო საკითხების სფეროში ანარქია შეიტანა და ჯარის სურსათით უზრუნველყოფა ოდნავათ ვერ შესძლო. დროებითი მთავრობის პირდაპირი მოვალეობაა გაასწოროს მან ყველა დახავსებული რეჟიმის მიერ შექმნილი ცოდვები და აწეწილი საქმე მოაგვაროს. მაგრამ დრო არ იცდის და ყველაფრის გაკეთება დროზეა საჭირო. ორი წელიწად ნახევარია სწორედ, რაც ჩვენი ძმების უმანკო სისხლი ბრძოლის ველზე ინთხევა, მაგრამ სამშობლო მაინც საშიშროებას განიცდის გარეშე მტრისგან, რომელმაც ჩვენი სახელმწიფოს დიდძალი ნაწილი დაიკავა და რომელიც დღეს ახლათ მოპოვებულ თავისუფლებას საფრთხეს უმზადებს. ჩვენი მებრძოლთა გმირების პირდაპირი მოვალეობაა მოპოვებული თავისუფლება დაიცვონ გარეშე მტრისაგან, რომელიც ჩვენ ადგილებში შემოიჭრა; ჩვენი მებრძოლი ჯარის ვალია დაგასჭრას ყველა ის საკითხები, მოკავშირე ერებთან ერთად, რომელნიც მჭიდროთ არიან დაკავშირებული დღევანდელ უმაგალითო ომის გათავებასთან. დროებითი მთავრობა მოვალეთ სთვლის თავის თავს განაცხადოს საჯაროთ, რომ მისი მიზანი არაა სხვისი ნაციონალური უფლებების ფეხქვეშ გათელვით და დაპყრობითი პოლიტიკის წარმოებით მოიპოვოს ბატონობა; პირიქით, რუსეთის მიზანია საპატიო ზავი ყველა ხალხების თვითგამორკვევის უფლებების ნიადაგზე აგებული. რუსეთი არ მიილტვის სხვისი შევიწროება-დამონებისაკენ, მაგრამ არც იმას დაუშვებს, რომ დღევანდელი ომიდან გამოვიდეს ღირსება-დაკარგული და დამცირებული. სწორეთ ზემოთ მოყვანილი მოსაზრებანი და დებულებანი დაედება საფუძვლათ ჩვენს საგარეო მოქმედებას, რომელიც გამოხატავს ხალხის სურვილსა და მასთან მის თავდაცვის უფლებას. სახელმწიფოს დახმარება ეჭირვება და სწორეთ ყოველივე ძალა და ღონე ქვეყნის სახსნელათ უნდა იყოს მიმართული. ხალხის ერთსულოვნური აღფრთოვანება და არა სულიერი დაქანცვა, აი რით უნდა გვიპასუხოს რუსეთის ხალხმა, რომელიც სწორეთ დღვანდელ საბედისწერო მომენტში ვალდებულია თავისი ძალღონე, მოპოვებული თვისუფლება ხალხის გასამაგრებლათ და მის საკეთილდღეოთ მოიხმაროს. დროებითი მთავრობაც თვისი მხრით ფიცსა სდებს, რომ ერთგულად ემსახურება ხალხსა და დარწმუნებულია, რომ მხოლოდ ხალხის დახმარებით შესძლებს ის თავისი მოვალეობის პირნათლათ შესრულებას.

წყარო: გაზეთი „ერთობა“ 1917 წელი. მარტი.

რევოლუციის დღეები პეტროგრადში

(საკუთარი კორესპოდენტისგან)

tebervlis revolucia

რუსეთის დიდი რევოლუციის დასაწყისი, რომელიც გამარჯვებით დაგვირგვინდა 28 თებერვალს, შეიძლება ჩაითვალოს 14 თებერვალი. ამ დღიდან იწყება გაფიცვები რამოდენიმე ქარხანაში და უმაღლეს სასწავლებლებში. თვით პეტროგრადი და მთელი რუსეთიც ამ დღისთვის დიდ ამბებს მოელოდა, მაგრამ ამ დღემ შედარებით წყნარად ჩაიარა, მხოლოდ ძველი მთავრობის მყუდროება დარღვეულ იქნა სტუდენტების გამოსვლით და მათი დემონსტრაციით. შემდეგ მღელვარება და უკმაყოფილება თანდათან იზრდება. 23 თბერვალს კი რამდენიმე ათასი მუშა ქალი და კაცი გამოდის ქუჩაშიდ. მათ, რასაკვირველია, წინ ეღობებათ პოლიციელები. 24 თებერვალს რამოდენიმე ასი ათასი მუშა მოაწყდა ყაზანის მოედანს. გამოსვლას დემონსტრაციული ხასიათი ჰქონდა. პოლიციელები რომ ვერაფერს გახდნენ მოიწვიეს ყაზახის რაზმი, მაგრამ თვითონ ყაზახები არავითარ სასტიკ ზომებს არ ღებულობდნენ მუშების წინააღმდეგ პირიქით თავიდანვე კარგი განწყობილება ჩამოვარდა მათ შორის.

24 თებერვალს მუშებმა მიუხედავად სასტიკი წინააღმდეგობისა შესძლეს „ზნამენის“ მოედანზე, ალექსანდრე მესამის ძეგლთან თავის მოყრა და მიტინგის გამართვა. გამოვიდნენ რამოდენიმე ორატორები, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მათ გამოსვლას ეკონომიური ხასიათი არ აქვს, ისინი მოითხოვენ რუსეთის წესწყობილების ძირიან-ფესვიანად შეცვლას, და მათ ნანგრევებზედ დროებით რევოლუციონურ მთავრობას და დამფუძნებელ კრების მოწვევას. ბოლოს ეფიცებიან ერთმანეთს არ უღალატონ საერთთ საქმეს და სიცოცხლეც გასწირონ მის განსახორციელებლათ.

25 თბერვალს პეტროგრადში არ მუშაობს არც ერთი ქარხანა, არც ერთი დაწესებულება, სადაც კი მუშა ხელი არის საჭირო. ეს მუშათა არმია, არა ნაკლები სამასი ათასისა დაიძრა ქალაქის ცენტრისაკენ. ამ დღეს პირველათ დაიღვარა ადამიანის სისხლი, იგრიალეს თოფებმა და რამოდენიმე ადამიანი გამოასალმეს წუთისოფელს. მაშინ მუშებმა მოუწოდეს ერთმანეთს დაშლა და მეორე დღისათვის შეიარაღებული გამოსვლა.

26 თებერვალს დილიდანვე ზარბაზნების გრიალი ისმის, ეს მთავრობის მხრით დემონსტრაცია იყო, ამით სურდა, რომ დაეფრთხო მუშები, მაგრამ მათმა ცდამ ვერ გასჭრა. შუადღის 3 საათიდან ქალაქის სხვა და სხვა ნაწილებში უკვე შეიარაღებული შეტაკებები ხდება. ამ შეტაკებებს უფრო პარტიზანული ხასიათი აქვს. საღმოს პირველად ამ რევოლუციაში, სროლაზე უარი განაცხადა პავლოვის პოლკის მეოთხე როტამ, რომელიც იმ წამსვე დააპატიმრეს და პეტრე პავლეს სიმაგრეში გაგზავნეს.

თენდება 27 თებერვალი, ეს ისტორიული და დაუვიწყარი დღე რუსეთის დემოკრატიისა, ამ დღემ საბოლოოდ დასცა ძველი მთვრობა და გამარჯვება მოუპოვა რუსეთის რევოლუციას. დილიდანვე მთელი პეტროგრადის გარნიზონი, ჟანდარმერია და პოლიციელები ფეხზე დადგნენ. იწყება ბრძოლა, პირველად ამ ბრძოლაში რევოლუციონერებისაკენ გადადის და მხარს უჭერს მათ გვარდიის ორი პოლკი: ლიტოვისა და ვოლინის. ამ პოლკებმა და პავლოვის პოლკის მეოთხე როტამ მისცა მაგალითი დანარჩენ ჯარს. 1 სააზედ ეს რევოლუციონური არმია გაემართა თავრიდის სასახლისკენ და დაიკავა მთელი ეს რაიონი. 2 საათზედ სასათბიროში აცხადებენ დროებით მთავრობას. აქ კი მოწმე ვიყავით ისეთი სურათის, რომელიც არასოდეს არ ამოიშლება ადამიანის მახსოვრობიდან. თავრიდის სასახლეს, სადაც ჯარს ეგულება ხალხის წარმომადგენლები, ერთი ბათალიონი მწიბრათ, წითელი დროშებით და რევოლუციონური სიმღერით უახლოვდება მას. მათ მიეგებათ დეპუტატები: ჩხეიძე, კერენსკი და სკობელევი. ჩხეიძის მისალმებამ დიდი აღფრთოვანება გამოიწვია ჯარის კაცებში და მაყურებელ საზოგადოებაში. მას უმართავენ დიდ ოვაციებს. სანატრელი წუთი არის, გამარჯვებულ რევოლიუციონურ არმიას გამარჯვებას ულოცავს ნამდვილი ხალხის შვილი, მისთვის თავდადებული, მათი წარმომადგენელი.

აქედან რევოლუციონური არმია დაიძრა რუსეთის ბასტილიისაკენ, აიღეს პირველად ციხე „კრესტი“ და გაანთავისუფლეს ყველა პოლიტიკური დასჯილები. რიცხვი რევოლუციონერებისა საათობით იზრდება, მათ მხარეზედ გადმოდიან ტყვიისმფრქვეველთ და ჯავშნიანი ავტომობილთა რაზმები. 3 საათზედ რევოლუციონერები დაეტაკენ არსენალს, აიღეს ის, მოკლეს უფროსი გენერალი, რომელსაც სურდა წინააღმდეგობის გაწევა და ამ რიგათ 4 საათზედ მთლი ხალხი შეიარაღბულია. იწყება ნამდვილი ბრძოლა, სასტიკ წინააღმდეგობას უწევს რევოლიუციონერებს გადაცმული ჯარისკაცთა ტანისამოსში პოლიციელები და ჟანდარმთა კორპუსი. საღმოს 6 საათზედ ეს უკანასკნელი იმედი მთავრობისა ძველი გვარდია პრეობრაჟენის და სემიონოვის პოლკებიც შეუერთდა რევოლიუციონურ არმიასა და დაიკავეს საზამთრო სასახლე. 5 საათიდან საშინელი სურათი არის. ტყვიის მფრქვეველების და თოფების გრიალი შეუწყვეტლივ ისმის, ხედავ დაჭრილებს, მკვდრებს, მიდიხარ ქუჩაში და ყოველ წამში სიკვდილს ელი, მაგრამ ამავე დროს ყოველივე უბედურება გავიწყდება, როდესაც გესმის მძლავრი, იმედიანი ხმა თვისუფლებისათვის მებრძოლთა. 5 საათიდან ქუჩებში მუშაობს სტუდენტებისაგან და უმაღლეს სასწავლებელების მსმენელ ქალებისაგან შემდგარი სანიტარული რაზმები. ღამის 11 საათზედ მთელი პეტროგრადი ვასილევის კუნძულს გარდა რევოლიუციონურ არმიის ხელშია. ღამის 1 საათზედ შეიქმნა საშინელი ბრძოლა კუნძულზედ. აქ მოიტანეს იერიში ჯავშნიან ავტომობილებმა. კუნძულს იცავდნენ პოლიციელებს გარდა ფინლანდიის პოლკი და მეზღვაურები. გათენებისას ეს ჯარისკაცები, რომლებიც მივიწროებულ იყვნენ კაზარმებისაკენ მიატოვეს თავის კაზარმები და ურას ძახილით შეუერთდნენ რევოლიუციონერებს.

ამ რიგათ 28 თებერვალს დილით პეტროგრადის გარნიზონი მუშებისაკენ იყვნენ და გამარჯვებას დღესასწაულობდნენ. წინააღმდეგობას სწევს კიდევ ჟანდარმერია და პოლიციელები, რომლებიც გამაგრებული იყვნენ სახლების სახურავებზედ და იქიდან ტყვიის მფრქვეველით უმასპინძლდებოდნენ გამვლელ-გამომვლელს. 28 თებერვლის განმავლობაში ისინიც მოსპეს „პოზიციებიდან“.

28 თებერვალს რევოლუციონურ არმიას შემოუერთდა ყველა ის ჯარები, რომლებიც იმყოფებოდნენ პეტროგრადის ახლო მახლო ქალაქებში და სოფლებში. ამ რიგად 1 მარტს არავინ მოწინააღმდეგე არ ყოფილა და გაზაფხულის პირველმა დღემ ჩაიბარა ახალი თავისუფალი რუსეთი.

ეხლა კი აქ სრული სიწყნარე და წესრიგი არის, ხალხში დიდი ენტუზიაზმი არის. დღეს ფინლიანდიიდან ჩამოვიდა ჩვენი დეპუტატი აკაკი ჩხენკელი. დუმაში და მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოში მას დიდი ოვაციები გაუმართეს. ის უკვე კარგად არის, 20 ამ თვეს გამოემგზავრება კავკასიაში.

სტ. მიხაკო ბაჟუნაიშვილი.

წყარო: გაზეთი „ერთობა“ 1917 წლის 25 მარტი

 

ამიერ-კავკასიის სეიმი

კ. ჩხეიძის სიტყვა
(სტენოგრამით)

Karlo_Chkheidze_1

ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძე

მოქალაქენო, სეიმის წევრებო!

როგორიც არ უნდა იყოს ჩვენი ნოჩი საკანონმდებლო დაწესებულების ბედი, დღევანდელი დღე გახდება ისტორიულ დღედ. განხორციელდა ის, რაც ჯერ კიდევ ერთი წლის წინ შორეულ ოცნებად გვეჩვენებოდა: ჩვენს ხელშია ამ ჟამად უძვირფასესი საჩუქარი რევოლუციისა. – საკანონმდებლო კრება.

მოქალაქენო, სეიმის წევრებო!

ჩვენ უპირველეს ყოვლისა ამ საჩუქარის მიღებას უნდა უმადლოდეთ თავდადებულ მებრძოლებს, რომელთაც უკვე შესწირეს თავის სიცოცხლე რევოლუციის საქმეს. მაშ დავამტკიცოთ ჩვენი მოწიწებითი მუხლის მოდრეკა ამ მებრძოლთა წარსულის წინაშე იმით, რომ პატივი ვცეთ მათ დიდებულ ხსოვნას ფეხზე ადგომით (ყველა ფეხზე დგებიან).

რევოლუციის იმ მებრძოლებს კი, რომელთაც დღევანდლამდე მაღლა უჭირავთ წითელი დროშა, ვუთხრათ:  წინ უშიშრად! გაუმარჯოს რევოლუციას!

მოქალაქენო, სეიმის წევრებო!

თქვენ იცით, რომ ჭეშმარიტ რევოლუციონერებს შიში არა აქვთ. მაგრამ რევოლუციის ბედის შესახებ ეჭვებს გარეშე ცხოვრება თანდათან ძნელი ხდება. და ეს ძლიერ ადვილი გასაგებია: ის, რაც გუშინ აქსიომად, ყველასთვის აშკარა ჭეშმარიტებად გვევლინებოდა, დღეს ცხადდება, როგოეც გაუგებრობა ან გონებით განუჭვრეტლობის ნაყოფი. მართლაც, ვინ  ამოიღებდა გუშინ ხმას, დამფუძნებელ კრების წინააღმდეგ გარდა ცარიზმის მომხრეებისა. დღეს კი დამფუძნებელი კრება გვერდზე არის მიგდებული, როგორც ძველი გამოუსადეგარი ნივთი, მის დამცველებს კი რეაქციონერთა ჯგუფს აკუთვნებენ. ჯერ გუშინ მხოლოდ ჯალათებს შეეძლოთ ეთქვათ რამე დემოკრატიულ რესპუბლიკის წინააღმდეგ, ახლა კი დემოკრატიულ რესპუბლიკისათვის მებრძოლებს რიცხავენ ჯალათებში, ჯერ კიდევ გუშინ ჩვენ ვამაყობდით სამოქალაქო თავისუფლებათა მონაპოვრებით, დღეს კი ეს თავისუფლებები აღიარებულია ბურჟუაზიულ წრეების და მათ ამყოლ-დამყოლთა მიერ მოგონილად და რევოლუციის ყველა მოპოვებათა წინააღმდეგ სწარმოებს ისეთი ბრძოლა, რომლის მეთოდები თავისუფლად შეეძლოთ შეჰშურებოდათ ყველა დროისარაკჩევებს. მართალია არაკჩევებიცა დამალიუტა სკურატოვებიც თავის მოქმედებაში კეთილ განზრახვებიდან გამოდიოდნენ და საზოგადოდ ყველამ იცის, რომ ჯოჯოხეთში მიმავალი გზაც კი მოკირწლულია საუკეთესო კეთილი ზრახვებით, მაგრამ ნამდვილია ისისც, რომ აღებულ გეზის (მიმართულების) მეოხებით რევოლუციის ყველა მოპოვებანი თანდათან გადადის თავის წინააღმდეგობაში. ხალხის ბატონობა ჯალათთა  ბატონობად იქცევა, საკანონმდებლო დაწესებულებები – შეთქმულთ წრეებად, სიტყვის თავისუფლება – პროვოკაციისა და პირში ბურთის ჩაჩრის თავისუფლებად, კრების თვისუფლება – გარეკვის თავისუფლებად, სინდისის თავისუფლება – უსინდისობის თავისუფლებად, პიროვნების ხელშეუხებლობა – ყველა არა სასურველ პირთა, თვით ძუძუმწოვარა ბევშვებამდე გაჟლეტის უფლებად, ბინის თავისუფლება – ძარცვის თავისუფლებად, და ჩვენ ახლა მეტად საინტერესო სანახაობის წინ ვდგევართ: ამ გზაზე შეერთდნენ ნამდვილი ანტიპოდები: ისინი, ვინც მუდამ ოცნებობდა გაეკეთებია ნახტომი გროზნის დროის ჯალათთა სამეფოში და ისინი, ვინც ფიქრობს, რომ უკვე გააკეთეს ნახტომი აუცილებლობის სამეფოდან თავისუფლების სამეფოში. მე არ ვკისრულობ ვიწინასწარმეტყველო, სად მივლენ ეს რეაქციისა და ანარქიის ხტუნიები, მაგრამ უნდა აღვნიშნო, რომ შექმნილი მდგომარეობა ჩვენს, ნორჩ საკანონმდებლო დაწესებულების მუშაობის გარდუვალ დაბრკოლებათა წინაშე აყენებს განსაკუთრებით, როცა გაითვალისწინებთ ქვეყნის საგარეო მდგომარეობას. მაგრამ უუდიდესი დანაშაულობა იქნებოდა ამიერ-კავკასიის სეიმის მხრით, თუ იგი არ გამოიყენებდა ყველა თავის ძალებს იმისთვის, რომ გამოვიდეთ ასეთ მდგომარეობიდან. და მე არ ვკარგავ იმედს, რომ ამიერ-კავკასიის სეიმის ცდა არ ჩაივლის უნაყოფოდ. ამ იმედს მაძლევს ერთი წყარო – ამიერ-კავკასიის დემოკრატია რომელმაც რევოლუციამდე და რევოლუციის დროსაც დაამტკიცა, რომ ის დგას რევოლუციონურ მუშაობის სწორ გზაზე. ამიერ-კავკასიის დემოკრატია მტკიცე საფუძველი იქნება ამიერ-კავკასიის სეიმისა, რადგანაც სეიმი დაადგება რევოლუციის მოპოვებათა განმტკიცებისა და რუსეთის დიდ რევოლუციის ლოზუნგების ცხოვრებაში გატარების გზას, რომელთა შორის დამფუძნებელი კრების მოწვევა, რა თქმა უნდა, რჩება სრულ ძალაში, ვინაიდან ამ ლოზუნგზე უარის თქმა, ჩემის ღრმა რწმენით, ნიშნავს რუსეთის დიდი რევოლუციიდან ჩამოშორებას, ეს ნიშნავს აფექტის პირდაპირი გავლენის ქვეშ მოქმედებას, ეს ნიშნავს ირგვლივ მომხდარ ამბების შთაბეჭდილების ქვეშ მუშაობას. შემდეგ, სწორედ იმ დროს, როცა რუსეთს მოელის გამარჯებულისაგან სამარცხვინო უღელი, როცა სწყდება მთელი საუკუნობით ბედი ამიერ-კავკასიისა, ამ მხარის ხალხთა, სეიმს არ შეუძლია არ გამოიყენოს ყველა შესაძლებლობა, რომ თავიდან აიშოროს ომის დამღუპველი შედეგები. მაგრამ საიდანაც არ უნდა გამოდიოდეს ეს შესაძლებლობა, ომის ლიკვიდაციისა და ზავის ჩამოგდებისა – სეიმმა ყოველივე ძალღონე უნდა იხმაროს, რომ არ განმტკიცდეს ის მომწამვლელი ილიუზია, რომ ჩვენ ადვილად შევძლებთ ომის ცეცხლის წრიდან ამოვხტეთ და სადმე მშვიდ ადგილზე მოვექცეთ. შემდეგ ერის თვითგამორკვევის ლოზუნგი დიდი ხანია ფრაზა არ არის და, მე ვფიქრობ, ამიერ-კავკასიის არც ერთ ხალხს არ შეუძლია დათანხმდეს თავის არსებითი უფლებების შეკვეცას. მაგრამ ამავე დროს ფანატიზმი და დოქტრინერობა, ვიტყვი სისულელე იქნებოდა, თუ აქ არ აღმოჩნდებოდა ურთიერთ გაგების, შეთანხმებისა და კომპრომისის ადგილი. ვინაიდან წინააღმდეგ შემთხვევაში ერთა თვითგამორკვევის დიდი ლოზუნგი გადაიქცეოდა ამიერ-კავკასიის ეროვნებათა ურთიერთთა ამოჟლეტად. სეიმმა უნდა შეჰქმნას პირობები, რომ მშვიდობიანად გადაჭრას ეს საკითხები და მას აქვს შეძლება შეჰქმნას ეს პირობები, თუ იგი გამონახავს ნიადაგს ყველა ეროვნებათა დემოკრატიის ინტერესების ერთიანობისათვის, და ეს, მე ვფიქრობ, არ არის შეუძლებელი. შეუდექით დაუყოვნებლივ აგრარულ საკითხების სფეროში ყველა ღონისძიებათა ცხოვრებაში გატარებასა და თქვენ შეჰქმნით ამ ნიადაგს. მიაქციეთ ყურადღება მუშათა საკითხს ამიერ-კავკასიაში და მუშათ კლასი ერთხელ  კიდევ დაგიმტკიცებთ, ვინემ სხვა, ურთიერთ გაგებისა და სოლიდარობისათვის. ვიმეორებ, დამფუძნებელი კრება რჩება დღეს ლოზუნგად და ამით ზოგადათ ისახება სეიმის ჩარჩოები და კომპეტენცია, ამასთანავე ხაზს ვუსვამ, რომ ეს ჩარჩოები, – ვფიქრობ მე, – გაფართოვდებიან პირობებისა და ცხოვრების მსვლელობის მიხედვით.

დასასრულ, მე ვფიქრობ, რომ სეიმი, თუ ივლის აღნიშნული გზით, შესძლებს აღმასრულებელ ორგანოს მისცეს საჭირო სიძლიერე. ძველად ამბობდენ – ღმერთია მოწყალეო, მე ვიტყვი – რევოლუციაა მოწყალე. გაუმარჯოს რევოლუციას, გაუმარჯოს პირველ ამიერ-კავკასიის სეიმს. (ტაში)

გაზ. საქართველო 1918 წლის 15 (28) თებერვალი

 

ამიერ-კავკასიის სეიმი

Mixeil Xundadze

მიხეილ ხუნდაძე

 რუსეთში გაღვივებულმა სამოქალაქო ომმა ეს ვეებერთელა სახელმწიფო ნაფლეთ-ნაფლეთათ აქცია. აღარ არსებობს ყველასთვის მისაღები, ყველა კუთხის ნდობით აღჭურვილი რევოლუციონური ცენტრი; ეკონომიური და პოლიტიკური კავშირი პეტროგრადსა და სხვა და სხვა კუთხეებს შორის გასწყდა. ერთ მთლიან დემოკრატიულ რუსეთის მაგივრათ ჩვენ ვხედავთ რამდენიმე დამოუკიდებელ ნაწილს: უკრაინას, ციმბირს, დონს, ჩრდილოეთ კავკასიას, და ეს სწორეთ იმ დროს, როდესაც ქვეყნის წინაშე სდგას უდიდესი კითხვა ყოფნა-არყოფნის შესახებ; ამ კითხვის გადაჭრაში ყველა ერთნაირათ არის დაინტერესებული, მის განსახორციელებლათ აუცილებელია ყველა რევოლუციონურ და დემოკრატიულ ძალების გაერთიანება და შეკავშირება. ვინ უნდა ჩამოაგდოს საპატიო ზავი, რომელიც ასე სწყურია ქვეყანას, თუ არა მთელმა, სათანადო ძალით და ავტორიტეტით აღჭურვილმა დემოკრატიამ? ვინ უნდა მოაწესრიგოს ფინანსური და ეკონომიური ცხოვრება, თუ არა ერთმა მჭიდრო ცენტრმა, რომელიც ყველა ცხოველმყოფელ ძალებს გააერთიანებს? ჩვენ ყოველთვის ვფიქრობდით, რომ ადგილობრივ საქმეების მოსაგვარებლათ საჭირო ფართო უფლებებით აღჭურვილი ადგილობრივი თვითმართველობა, მაგრამ მასთან ერთათ ყოველთვის ვამტკიცებდით, რომ მთელი ქვეყანა საშინელმა არევ-დარევამ და ანარქიამ მოიცვა, ძლიერი ცენტრი, რომელიც სხვა და სხვა თვითმართველ ერთეულთა ძალებს გააერთიანებდა. დამფუძნებელი კრება უნდა ყოფილიყო მთელი რუსეთის ბატონ-პატრონი, ამ იდეაში თავს იყრიდა რუსეთის ყველა სასიცოცხლო ძარღვები.

მაგრამ დღეს რუსეთის დემფუძნებელი კრება აღარ არის, ის არ მოქმედებს! მისი გარეკა – სამარცხვინო და სამწუხარო მოვლენაა, მაგრამ მასთან ერთათ რეალური ფაქტია, რომელსაც შესაფერისი ლოკალური დასკვნა უნდა გაუკეთოთ. ამ ფაქტს ის აუცილებელი შედეგი მოყვა, რომ თვითეული მხარე და თითეული ერი რუსეთში თავის საკუთარ ძალების ანაბარა დარჩა; ამის შემდეგ თითოეული კუთხე იძულებული ხდება დამოუკიდებლათ გადასჭრას სხვა და სხვა საჭირბოროტო კითხვები. ასეთ პირობებში ჩავარდა ჩვენი – ამიერ-კავკასია. რუსეთში სამოქალაქო ომი და ანარქია თან და თან იზრდება; რევოლუცია და დემოკრატია, რაც დრო გადის, უფრო და უფრო იხრწნება, რა მოაგველის ჩვენ? როგორი პოლიტიკური პერსპექტივები იშლება ჩვენს წინაშე? ნოე ჟორდანიას სამართლიან თქმის არ იყო, რუსეთის რევოლუციის მომავლის შესახებ შეიძლება სამი აზრი გვქონდეს: ან იგი (რუსეთი) განაწილებული იქნება იმპერიალისტურ სახელმწიფოთ შორის, ან თვით შინაგანი განვითრება რევოლუციისა უმზადებს მას დამარცხებას და რეაქციას, ან და, თუ კი დემოკრატია თვითეულ მხარეში შესძლებს გაიმაგროს თავისი ძალღონით პოზიციები, შესაძლო იქნება ამ დემოკრატიულ ერთეულების შეკავშირება და ამრიგათ მთლიან დემოკრატიულ ფრონტის აღდგენა.

ამ მესამე გზას ადგია ჩვენი პარტია და მასთან ერთდ ამიერ-კავკასიის დემოკრატიის უმრავლესობა.

ჩვენში არჩეულმა დამფუძნებელ კრების დეპუტატებმა 23 იანვრის კრებაზე მიიღეს მენშევიკების რეზოლუცია ამიერ-კავკასიის საკანონმდებლო სეიმის მოწვევის შესახებ. ეს სეიმი დამოუკიდებლათ გადასჭრის ჩვენი კუთხის ყველა საჭირბოროტო საკითხებს. სეიმის დაუყოვნებლივ მოწვევას წინაღუდგნენ ერთი მხრით სოციალისტ-რევოლიუციონერები და მეორე მხრით დაშნაკელები. პირველნი თუმცა თითქოს იზიარებენ სეიმის იდეას, მაგრამ მოითხოვენ ხელ-ახალ არჩევნების მოხდენას; რაც შეეხება დამფუძნებელ კრების დეპუტატებს, მათის აზრით, მათ მოვალეობას შეადგენს მხოლოდ ადგილობრივი მთავრობის შედგენა, ამის შემდეგ ისინი პეტროგრადს გაემგზავრებიან დამფუძნებელ კრებაში სამუშაოთ. მომავალი ადგილობრივი მთვრობა პასუხისმგებელი იქნება მუშათ, გლეხთა და ჯარისკაცთა ცენტრის წინაშე, ესერებისაგან ასეთი განცხადების მოსმენა არ იყო მოულოდნელი; ის პარტია, რომელიც ადგილობრივ ცხოვრებაში სრულიად ნიადაგ მოკლებულია, რომელიც ძალიან ნაკლებათ იცნობს ჩვენ ქვეყანას, რომელიც ეყრდნობა სახლში მიმავალ ჯარს, რა თქმა უნდა ვერ გამოხატავს სრული სისწორით ჩვენი დემოკრატიის სულისკვეთებას.

რაც შეეხება დაშნაკელებს – მათი უკმაყოფილება გამოწვეულია უმთავრესათ იმ გარეოებით, რომ სეიმი, – როგორც მთელი ამიერ-კავკასიის ცენტრალური ორგანო, ნებას არ მისცემს მათ ჩვეული ნაციონალისტური პოლიტიკა აწარმოვონ თავიანთ ეროვნულ საბჭოში.

დაშნაკელები და ესერები პრინციპიალურათ არ ეწინაარმდეგებიან ამიერ-კავკასიის სეიმის მოწვევას, მაგრამ ამისთვის სპეციალურ არჩევნებს მოითხოვენ. ეს წინადადება დღვანდელ არანორმალურ პირობებში სრულიად განუხორციელებელია. სანამ ახალი არჩევნები მოხდება, დიდი დრო გავა, ამის განმავლობაში ამიერ-კავკასიის უკანონმდებლო ორგანოთ დატოვება – ნიშნავს ანარქის და სამოქალაქო ომის გაძლიერებას, სარევოლიუციო ცენტრისათვის საკანონმდებლო ფუნქციების გადაცემა არ შეიძლება ჯერ ერთი იმიტომ, რომ ის უწინარეს ყოვლისა არის სარევოლუციო ორგანო, რომელიც დემოკრატიის საქმეს დარაჯათ უდგას და რევოლუციის განმტკიცების საქმეს ემსახურება; სპეციალური საკანონმდებლო მუშაობა მას არ შეუძლია.

თუმცა რომ შეეძლოს, ჩვენ ნუ დავივიწყებთ იმ არა სასიამოვნო, მაგრამ რეალურ გარემოებას, რომ ცენტრს გავლენა აქვს მხოლოდ თბილისის და ქუთისის გუბერნიებში, სხვაგან კი მას არც სცნობენ და არც ემორჩილებიან.

რაც შეეხება ეროვნულ საბჭოს, მათთვის სახელმწიფოებრივი უფლებების გადაცემა, ამჟამად ყოვლად შეუძლებელია, ეს მხოლოდ ეროვნულ შუღლს გააჩაღებდა ამიერ-კავკასიაში.

საბედნიეროდ, სეიმის მოწვევა – უკვე სინამდვილეა. 10 თებერვალს ის შეიკრიბება.

რა უნდა გააკეთოს სეიმმა?

პირველი, უდიდესი საქმე, რომელიც მან უნდა შეასრულოს – ეს არის საპატიო ზავის ჩამოგდება, მთელი თავისი ძალღონე, თვისი ავტორიტეტი უნდა მოახმაროს მან ამ მიზნის მიღწევას.

შემდეგი მნიშვნელოვანი კითხვა, რომელიც უნდა გადაჭრას სეიმმა, შეეხება ეროვნულ-პოლიტიკურ თვითმართველობათა შემოღებას.

ერთი სიტყვით აგრარული, ეროვნული, მუშათა და სხვა საკითხები მთელი თვისი სიმწვავით სდგანან ადგილობრივ დემოკრატიის წინაშე და აქეთ უნდა იქნეს მიმართული მთელი ენერგია სეიმისა, საჭირო რეფორმების გასატარებლათ. დიდი საქმე აქვს გასაკეთებელი ამიერ-კავკასიის სეიმს, დიდი პასუხისმგებლობა დააკისრა მას ისტორიამ.

დემოკრატიამ გულწრფელათ უნდა უსურვოს სეიმს ნაყოფიერი მუშაობა, ვინაიდან ის, მოწოდებულია ხალხის საქმე შეასრულოს.

მ. ხუნდაძე

ჟურნალი „ახალი კვალი“თბილისი, 1918. – N4. – გვ.2-3

ჩვენი აღდგომა

ioseb imedashvili

იოსებ იმედაშვილი

იოსებ იმედაშვილი

ბევრი ყოყმანისა და წაჯექ-უკუჯექობის შემდეგ ამიერკავკასიის სეიმმა დაადგინა გამოაცხადოს ამიერ-კავკასიის დემოკრატიული რესპუბლიკა მოკავშირე სამეფოთგან.

ამიერ-კავკასიის რესპუბლიკაში მოკავშირეებად შევიდნენ საქართველო, ადერბეიჯანი, სომხეთი და მთიულეთი.

რუსეთის ჯარის გახრწნამ, ანარქიამ ბოლშევიკების მიერ ჩვენი ქვეყნის გაყიდვამ ამიერ-კავკასიის ერთა ხელმძღვანელნი ამ დასკვნამდე მიიყვანა.

მაგრამ ეს პირველი ნაბიჯია, საჭიროა მეორე ნაბიჯიც: საქართველოს ეროვნული მთავრობის შედგენა ჩვენი დამფუძნებელი კრების მოწვევა და ქვეყნის ყოფა-ცხოვრების წესიერ კალაპოტში ჩაყენება.

რა თქმა უნდა უპირველეს ყოვლისა კი ომი უნდა მოისპოს და ზავი შეიკრას.

ამიერ-კავკასიას საზოგადოდ და კერძოთ საქართველოს გადამთიელთათვის სისხლის საღვრელად აღარ სცალიან.

დაე, ყოველმა ჩვენთაგანმა კარგად შეიგნოს და გაითვალისწინოს, რომ საკუთარი თავის ხსნა მხოლოდ საკუთარ ძალთა აღორძინებაზეა დამოკიდებული. ის ვინც ნიადაგ სხვას შეჰყურებს – მუდამ ფეხქვეშ გაიქელების…

კმარა რაც თავში გვიფაჩუნებდნენ, ფეხქვეშ გათელავდენ და საკუთარ მიზნის გასამარჯვებლათ უცხო ქვეყნებში უცხოთა წინააღმდეგ გვაბრძოლებდენ…

ჩვენი სამშობლო, ჩვენი კერა, ჩვენი ხალხი თვითვე საჭიროებს ყოველი ქართველის ძალღონეს…

და როცა ჩვენ საკუთარ ძლღონით საკუთრ – საქართველოს მართველობას და საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შევქმნით მაშინ უფრო თავაღებით გულ ხალვათად შევალთ ამიერ კავკასიის დემოკრატიულ რესპუბლიკის  კავშირში.

და ჩვენი აღდგომაც მაშინ გათენდება.

გაუმარჯოს დამოუკიდებელ საქართველოს ამიერ კავკასიის დამოუკიდებელ დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.

წყარო: ჟურ. “თეატრი და ცხოვრება”. – 1918. – №7. – გვ.2-3

ამიერიკავკასიის რესპუბლიკა

VeshapeliGrigoli

გრიგოლ ვეშაპელი

გაუთავებელ ომით გაბრაზებულ ჯარის აჯანყებამ დაანგრია რუსეთის იმპერია. რუსეთი იმდენ სახელმწიფოდვე დაიყო, რამდენი სახელწოდებაც ჰქონდათ რუსთა ძველ მეფეებს… შავ-ზღვიანი უკრაინისა და ჩრდილო-კავკასიან ყაზახ-მთიელთა კავშირის „რესპუბლიკებმა“ მოსჭრეს ჩვენი ქვეყანა პეტროგრადსა და მოსკოვს. თვით ყაზახთ მხარე პურის ბეღელია როგორც საქართველოსთვის, ისე იმ მილიონიან რუსის ჯარისათვის, კავკასიის ფრონტზე რომ სდგას. პურის საყიდლად ფულია საჭირო, თუნდაც ქაღალდის… თბილისის ბანკებში ფული გამოლევაზეა, ახალს კი ბოლშევიკების სამინისტრო არ მოგვცემს, თვითონაც რომ არ აკლდეს… ამიტომ აუცილებელი გახდა კავკასიონის ქედის აქეთ ისეთი მთავრობის შედგენა, რომელსაც ხალხისა და ჯარის გამოკვებისათვის და გარეშე და შინაური საფრთხეს თავიდან ასაცილებლად სათანადო სამხედრო, საფინანსო და პოლიტიკური ძალა ექნებოდა.

და აი, ასეთი მთავრობა უკვე დაარსეს იმ სათათბირო „პარლამენტიდან“, რომელიც შესდგა თბილისში რუს-ქართველ-სომეხთა და თათართა სოციალისტურ პარტიებისაგან… ამ პარლამენტმა უკვე აირჩია სამინისტრო „კომისარიატი“…

ამგვარად, დღეს საქართველო ამიერკავკასიის რესპუბლიკის საზღვრებშია მოქცეული. საით წაგვიყვანს ცხოვრება, წინ – საქართველოს რესპუბლიკისკენ, თუ უკან – რუსეთის პროვინციულ მართველობამდე – ეს უფრო საგარეო ძალთა განწყობილებაზეა დამოკიდებული, ვიდრე შინაურ ეროვნულ ძალთა განვითარებაზე, რომლის პირველი თავმდებია 19 გიორგობისთვისათვის მოწვეული ეროვნული ყრილობა. თავადაზნაურობის ქონების მემკვიდრეობასთან ერთად ამ კრებას ჰხვდება წილად საქართველოს ეროვნულ-პოლიტიკური შენობის საძირკველის ჩაყრა. თვით სოციალ-დემოკრატების გაზეთი „ერთობა“ გვამცნობს, რომ ეროვნულ კრების საქმეა „ისეთი პირობების შექმნა, რომელიც საქართველოს თვითმართველობის განხორციელებას შესაძლებლად გახდისო“…

ამგვარად 19 გიორგობისთვის კრება დამფუძნებელი კრების მაგივრობას გასწევს საქართველოსათვის.

ამიერ კავკასიის რეპუბლიკის მეთაურ მთავრობას დიდი საკითხები აქვს გასარკვევი, როგორც საგარეო, დიპლომატიური, ისე საშინაო, სოციალურ-პოლიტიკური.

შავი ზღვის ფლოტი შავი ზღვის პირის და კავკასიის პოლიტიკურ გაერთიანებას ჰფიქრობს, უკრაინის ცენტრალ რადის კომისარი ისეთი საერთშორისო კავშირის შედგენას ჰფიქროს ტფილისში, რომელიც კიევის განკარგულებათ აღმასრულებელი იქნება… ყაზახ-მთიელთ კავშირი სოხუმს იერთებს… ადერბეიჯანი ბათომისკენ იწევს… საქართველოს ისეთი რკალი ერტყმება გარშემო, რომ ზღვისკენ გასავალ კარების საკითხი იბადება… საშინაო ცხოვრება ირევა…. სოციალისტები, მარტო ბოლშევიკები კი არა, სხვებიც დიდ სოციალურ რეფორმების გახორციელებას აპირებენ, განსაკუთრებით მიწის საკითხის გადასაჭრელად… საქართველოს ასეთ დროს არ შეუძლია თავისი საგარეო და საშინაო პოლიტიკის საჭე ამიერკავკასიის კომისარიატს და კომიტეტს მიანდოს… იმ კომისარიატს, რომელშიც მარტო სოციალისტური პარტიებია წარმოადგენილი….

თუ ავტონომიური კომისარიატები აუცილებელი გახდა ამიერ-კავკასიისათვის, აუცილებელია საქართველოს კომისარიატიც…

გ. ვეშაპელი

გაზ. “საქართველო“ 1917 წ. გიორგობისთვის 16